Facebooktwitter

kondilisΤου Παναγιώτη Κονδύλη*

            Οι τελευταίες δεκαετίες αδιαμφισβήτητα χαρακτηρίζονται ως δεκαετίες κυριαρχίας του νεοφιλελευθερισμού. Ο νεοφιλελευθερισμός, όμως, δεν κυριάρχησε απλά ως οικονομικό μοντέλο, αλλά κυριάρχησε ως αντίληψη ζωής, δηλητηριάζοντας τον τρόπο σκέψης και δράσης των πολιτών. Η αποθέωση του ανταγωνισμού ως κινητήριας δύναμης προόδου, η εξατομίκευση και ο καριερισμός είναι προϊόντα της επέκτασης και ενστάλαξης του νεοφιλελεύθερου δόγματος στο πεδίο οργάνωσης της καθημερινότητας. Τώρα, όμως, που ο νεοφιλελευθερισμός ηττάται συνολικά, ως αριστερά οφείλουμε να προτάξουμε ως συνολική δική μας απάντηση το σοσιαλισμό του 21ου αιώνα και μάλιστα όχι ως μακρινό στόχο, αλλά ως δυναμική διαδικασία στο σήμερα.

            Ανοίγοντας κάποιος ένα μαρξιστικό εγχειρίδιο, ως σοσιαλισμό θα βρει να ορίζεται το οικονομικό μοντέλο στο οποίο τα μέσα παραγωγής είναι κοινωνικοποιημένα και η κατανομή γίνεται στον καθένα ανάλογα με την εργασία του. Αυτός, όμως, ο ορισμός, ο οποίος ανάγει τη δόμηση της μελλοντικής κοινωνίας μόνο στην αλλαγή της ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής και της κατανομής, οδήγησε τμήματα της αριστεράς σε πολλές στρεβλές θεωρήσεις. Τόσο τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, που θεώρησαν ότι αυτή η αλλαγή μπορεί να γίνει σταδιακά και μόνο μέσω κεντρικών πολιτικών επιλογών, όσο και τα «σκληρά» κομμουνιστικά κόμματα, που έθεταν την επανάσταση ως απαραίτητη προϋπόθεση, οδηγήθηκαν αμφότερα σε ηχηρές αποτυχίες. Τα μεν πρώτα μετατράπηκαν σε οργανικό κομμάτι του νεοφιλελεύθερου συστήματος, τα δε δεύτερα δημιούργησαν ολοκληρωτικά καθεστώτα στον αντίποδα της ελευθερίας και της δημοκρατίας.

            Το ζήτημα, συνεπώς, για τη ριζοσπαστική αριστερά σήμερα είναι το πώς, αξιοποιώντας διαλεκτικά την ιστορική εμπειρία, θα ανανεώσει το περιεχόμενο της έννοιας του σοσιαλισμού. Μονάχα έτσι, άλλωστε, θα μπορέσει να δημιουργήσει μια δική της αφήγηση που θα απαντά στη νεοφιλελεύθερη, αλλά και να καταλήξει στις πράξεις στις οποίες θα προβεί αναλαμβάνοντας τη διακυβέρνηση.

            Κατ’ αρχάς, για να περιγραφεί ο σοσιαλισμός του 21ου αιώνα απαιτείται ρήξη και οριστικό διαζύγιο με την αντίληψη που διαχωρίζει τα μέσα από το σκοπό. Σύμφωνα με μια ευρέως διαδεδομένη αντίληψη στην κοινωνία, η οποία βασίζεται στην ιστορική εμπειρία, τα μέσα επ’ ουδενί δεν αγιοποιούν ένα σκοπό. Η αριστερά αυτήν την αντίληψη πρέπει να τη ριζοσπαστικοποιήσει περισσότερο. Τα χρησιμοποιούμενα μέσα στην πολιτική έχουν μεγαλύτερη σημασία από τον ευαγγελιζόμενο σκοπό, γιατί τα μέσα προσδιορίζουν και αντικατοπτρίζουν το σκοπό, γιατί στην πολιτική μέσα και σκοπός είναι ένα, μεταξύ τους υπάρχει μια αδιάσπαστη ενότητα.

Για ποιο σκοπό, λοιπόν, αγωνιζόμαστε; Πώς ακριβώς θα είναι η σοσιαλιστική κοινωνία; Στην απάντηση αυτών των ερωτημάτων έγκειται η μεγάλη πρόκληση. Η πρόκληση του να αντιληφθούμε τα μέσα ως ένα με το σκοπό και την οικοδόμηση της μελλοντικής κοινωνίας ως μέρος μιας αέναης κίνησης. Ο σοσιαλισμός δεν είναι μια στατική κατάσταση που αγωνιζόμαστε να προσεγγίσουμε, δεν είναι ένας στόχος στο απόμακρο μέλλον. Ο σοσιαλισμός είναι μια συνεχής, δυναμική διαδικασία διαρκούς χειραφέτησης της κοινωνίας, εμβάθυνσης της ελευθερίας και της δημοκρατίας, δημιουργίας ενός νέου αξιακού πλαισίου και ενός νέου τρόπου οργάνωσης της καθημερινότητας, είναι ένας συνεχής αγώνας για τη διαρκή βελτίωση της υλικής πραγματικότητας των κοινωνικών στρωμάτων που βιώνουν την εκμετάλλευση, είναι μια συνεχής πάλη για την εγκαθίδρυση ενός νέου οικονομικού μοντέλου, αυτού της οικονομίας των αναγκών. Ο σοσιαλισμός είναι κίνηση, είναι ρεύμα, είναι τάση στο σήμερα.

Μια κυβέρνηση με πυρήνα τη ριζοσπαστική αριστερά, λοιπόν, αυτήν την κίνηση καλείται να ενισχύσει και να προτάξει ως απάντηση και διέξοδο στα αδιέξοδα στα οποία έχει οδηγήσει τις κοινωνίες το νεοφιλελεύθερο ιδεολόγημα. Υπό αυτό το πρίσμα, η κατάργηση του μνημονίου και η άμεση βελτίωση των υλικών όρων διαβίωσης των αδυνάτων, καθώς, επίσης, και η δημιουργία ενός κοινωνικά ανταποδοτικού δημοσίου τομέα, απαλλαγμένου από πελατειακές σχέσεις και λογικές, είναι πράξεις προς αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση. Σε αντίθεση με την ανάλυση άλλων κομμάτων της αριστεράς, ο σοσιαλισμός ως δυναμική διαδικασία στο σήμερα δε θα ενισχυθεί μέσω μαξιμαλιστικών σχεδίων και επαναστατικών βερμπαλισμών, μέσω γυαλιστερών κενών περιεχομένου πομφολύγων, αλλά μέσω της πραγματοποίησης αλλαγών οι οποίες – αν και σε κάποιους μπορεί να φαίνονται αυτονόητες – είναι ικανές να απελευθερώσουν τεράστιες κοινωνικές δυνάμεις.

* Ο Παναγιώτης Κονδύλης είναι φοιτητής του Χημικού τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος της τοπικής οργάνωσης Καισαριανής – Βύρωνα της Νεολαίας Συνασπισμού