Facebooktwitter

mlklogo

Του Παναγιώτη Κονδύλη*

Σαν σήμερα πριν πενήντα χρόνια, στις 28 Αυγούστου του 1963, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ εκφωνούσε στην Ουάσιγκτον την ομιλία που έμεινε γνωστή με τον τίτλο «I have a dream» σε μια από τις μεγαλύτερες ειρηνικές, πολιτικές, διαφυλετικές συγκεντρώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα που έλαβε ποτέ χώρα στις ΗΠΑ, το «Μάρτη στην Ουάσιγκτον» όπως ονομάστηκε. Στην ομιλία του αυτή, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ θα περιγράψει το όνειρό του, έναν νέο κόσμο δικαιοσύνης και ελευθερίας, στον οποίο οι άνθρωποι «δεν θα κρίνονται από το χρώμα του δέρματός τους, αλλά από το περιεχόμενο του χαρακτήρα τους», στον οποίο «η αλήθεια πως όλοι οι άνθρωποι γεννήθηκαν ίσοι θα είναι αυταπόδεικτη», στον οποίο η ελευθερία θα ηχεί σε κάθε βουνό και κοιλάδα. Η κραυγή του αυτή και το παράδειγμά του παραμένουν και σήμερα σημεία αναφοράς ώστε να γίνει αντιληπτό όχι το πόσο οι κοινωνίες έχουν προχωρήσει από τότε, αλλά το δρόμο που έχουν ακόμα να διανύσουν στην κατεύθυνση σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και παύσης των διακρίσεων.

Η ζωή και το έργο του αποτελούν πηγή έμπνευσης και διδαχής. Υπήρξε προτεστάντης εφημέριος, ακτιβιστής και ηγέτης της «Κίνησης για τα Αφροαμερικάνικα Πολιτικά Δικαιώματα». Είχε σαφέστατες επιρροές από τη διδασκαλία του Μαχάτμα Γκάντι και υπήρξε πραγματικός κήρυκας της «μη βίας» και της πολιτικής ανυπακοής. Το πρόσωπό του συνδέθηκε με την πάλη των Αφροαμερικάνων για πολιτικά δικαιώματα. Υπήρξε γόνος μεσοαστικής οικογένειας, βιώνοντας, όμως, ο ίδιος το θεσμοθετημένο ρατσισμό των ΗΠΑ πρωτοστάτησε στον αγώνα ενάντια στις διακρίσεις. Οργάνωσε σειρά ειρηνικών διαδηλώσεων και καθιστικών διαμαρτυριών. Φυλακίστηκε επανειλημμένα για την πολιτική του δράση, ενώ τελούσε διαρκώς υπό την παρακολούθηση του FBI. Το 1964 του απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης. Στις 4 Απριλίου του 1964 και σε ηλικία 39 μόλις ετών δολοφονήθηκε.

Μελετώντας το βίο και τον αγώνα του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, οφείλει κανείς να σταθεί στην πρακτική της «μη βίας» που υιοθέτησε. Στην ομιλία του «I have a dream», θα τονίσει στους συγκεντρωμένους να «μην επιτρέψουν τον εκφυλισμό αυτής της δημιουργικής διαμαρτυρίας σε φυσική βία». Παρ’ ότι επανειλημμένα λοιδορήθηκε, παρέμεινε θερμός υποστηρικτής της «μη βίαιης», πολιτικής ανυπακοής μέχρι το θάνατό του. Σύγχρονοί του, υποτιθέμενοι «ριζοσπάστες», τον αποκαλούσαν ειρωνικά ως «ο Προσευχόμενος». Ωστόσο, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ δικαιώθηκε για την επιλογή της «μη βίας», καταφέρνοντας να πετύχει νίκες τόσο απτές – με αποκορύφωμα την ψήφιση του «Νόμου περί Πολιτικών Δικαιωμάτων», ο οποίος εξουσιοδοτούσε την επιβολή της απάλειψης των φυλετικών διακρίσεων σε δημόσιους χώρους στις ΗΠΑ –, όσο και σε επίπεδο συνειδήσεων, που ήταν και οι πλέον σημαντικές. Μπόρεσε, δηλαδή, να αντιληφθεί ότι η καταφυγή στη φυσική βία θα λειτουργούσε υπονομευτικά για τα επιχειρήματα και αιτήματά του, απονομιμοποιώντας τα στη συνείδηση της κοινωνίας.

Από τη «μη βίαιη», αποτελεσματική στάση του τα σημερινά κινήματα έχουν προφανέστατα αντλήσει συμπεράσματα. Έγινε εμφανές ότι η καταφυγή στα βίαια, φυσικά μέσα δεν σημαίνει Δύναμη, αλλά παντελή έλλειψη αυτής, πλήρη Αδυναμία. Αυτός που καταφεύγει στη βία σημαίνει πως έχει χάσει οποιοδήποτε έρεισμά του στο πεδίο των ιδεών. Στόχος πρέπει να είναι η καθολική νίκη και εξάλειψη του αντιπάλου με επιχειρήματα. Αυτό ακριβώς, άλλωστε, κατάφερε να πετύχει ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, να πείσει για το δίκαιο των αιτημάτων του και να εμπνεύσει με το όραμά του, το «όνειρό» του, τους λαούς παγκοσμίως.

Όμως, από τις ομιλίες του αντλούνται συμπεράσματα και για την ίδια την ουσία και φύση του αγώνα ενάντια στο ρατσισμό και τις οριζόντιες διακρίσεις. Ολοένα και περισσότεροι σήμερα ανάγουν τον αγώνα ενάντια στις διακρίσεις βάσει σεξουαλικής προτίμησης σε αγώνα για περισσότερη ανεκτικότητα· πρέπει, εν ολίγοις, οι ετερόφυλοι να είναι πιο ανεκτικοί απέναντι στους ομοφυλόφιλους. Ακολουθώντας την ίδια λογική, οι αγώνες του φεμινιστικού κινήματος αποσκοπούσαν στο να κερδίσουν οι γυναίκες την ανεκτικότητα των αντρών ή αντίστοιχα οι αγώνες εναντίον του ρατσισμού αποσκοπούσαν στο να κερδίσουν οι μαύροι την ανεκτικότητα των λευκών. Οι ομιλίες, όμως, του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ έρχονται να κατακεραυνώσουν αυτήν τη λογική· οι αγώνες ενάντια σε κάθε είδους διάκριση έχουν ως κέντρο το αίτημα της πλήρους ισότητας και ισονομίας, όχι αυτό της περισσότερης ανεκτικότητας.

Οι Αμερικάνοι σε ένδειξη τιμής έχουν καθιερώσει την τρίτη Δευτέρα του Ιανουαρίου ως μέρα μνήμης του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Τον τρόπο, όμως, απόδοσης τιμής σε αυτόν, τον έχει διαγράψει ο ίδιος λέγοντας πως «η απόλυτη τραγωδία δεν είναι η καταπίεση και η σκληρότητα των κακών, αλλά η αποτρόπαια σιγή των φιλήσυχων». Όποιος θέλει, λοιπόν, να τον τιμήσει πραγματικά οφείλει να σταματήσει να αδρανεί και να συνεχίσει τον αγώνα για την εκπλήρωση του «ονείρου», να παλέψει για την κοινωνική και ατομική απελευθέρωση από ταμπού και προκαταλήψεις, διακρίσεις και σχέσεις εκμετάλλευσης. Ιδιαιτέρως σήμερα, που εν μέσω της κρίσης τοποθετείται ερωτηματικό σε πολλά – μέχρι πρότινος δεδομένα – ανθρώπινα δικαιώματα, που η άνοδος του νεοναζισμού και των ρατσιστικών αντανακλαστικών στην Ευρώπη σημειώνεται απειλητική, είναι αναγκαίο να υπάρξει υπενθύμιση και υιοθέτηση του «ονείρου» του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Η διαδικασία της απελευθέρωσης, κοινωνικής και ατομικής, μπορεί να είναι δύσκολη και επίπονη, ωστόσο απέναντι στα αδιέξοδα που γεννά το σύστημα αποτελεί τη μόνη πραγματική λύση και διέξοδο.

* Ο Παναγιώτης Κονδύλης είναι απόφοιτος του τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος της Τ.Ο. νέων ΣΥΡΙΖΑ Καισαριανής.