Facebooktwitter

Μ’ επανέφερε στην πραγματικότητα ένας διάλογος, συγκεκριμένος και απρόθυμος, ανάμεσα σ’ έναν νεαρό που φορούσε γυαλιά και σε μια νεαρή που δυστυχώς δεν φορούσε.

«Είναι το εκκρεμές του Φουκώ» έλεγε εκείνος. «Το πρώτο πείραμα έγινε στο υπόγειό του το 1851, έπειτα στο Αστεροσκοπείο, και στη συνέχεια κάτω από το θόλο του Πανθέου, με νήμα μήκους εξήντα επτά μέτρων και σφαίρα βάρους είκοσι οκτώ κιλών. Τέλος, από το 1855 βρίσκεται εδώ, με μειωμένες διαστάσεις, και κρέμεται από εκείνη την τρύπα στο κέντρο των σταυροειδών δοκών».

«Και τι κάνει, αιωρείται και αυτό είναι όλο;».

«Αποδεικνύει την περιστροφή της γης. Επειδή το σημείο εξάρτησης παραμένει σταθερό…».

«Και γιατί παραμένει σταθερό;».

«Διότι ένα σημείο… πώς να σ΄το πω… στο κεντρικό του σημείο, πρόσεξε καλά, κάθε σημείο το οποίο βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο των σημείων που βλέπεις, λοιπόν αυτό το σημείο – το γεωμετρικό σημείο – δεν το βλέπεις, δεν έχει διαστάσεις, και ό,τι δεν έχει διαστάσεις, δεν μπορεί και να γυρίσει γύρω από τον εαυτό του. Δεν έχει καν εαυτό…».

Ότι δεν κινείται δεν υπάρχει – γεγονός που αποτελεί τη μόνη λύτρωση από τη καταδίκη του τα πάντα ρει, κατά τα λεγόμενα του συγγραφέα του εκκρεμούς του Φουκώ (από το οποίο και το παραπάνω απόσπασμα) – αλλά βρίσκεται στην ανυπαρξία, στο άπειρο.

16838092_10210052598726107_1337196009_nΈνας χρόνος χωρίς τον Ουμπέρτο Έκο. Χωρίς τον μεγάλο Ιταλό φιλόσοφο, καθηγητή, συγγραφέα. Ex Coelis Oblatus, από του οποίου το αρκτικόλεξο προέρχεται, όπως λέγεται,  το επώνυμό του.

Τα γραπτά του όμως στην ανυπαρξία δεν περνούν.  Ούτε οι χαρακτήρες των βιβλίων του.

Ο Καζαουμπόν με τις θεωρίες συνωμοσίας στο Εκκρεμές του Φουκώ. Ο Γουίλιαμ της Μπάσκερβιλ ως Φραγκισκανός καλόγερος και ο Άντσο από το Όνομα του Ρόδου, και κάπου εκεί ανάμεσα στις γραμμές η σκέψη του Θωμά Ακινάτη. Ο χαρισματικός ψεύτης και εύθυμος παραμυθάς Μπαουντολίνο. Ο Σιμόνε Σιμονίνι πλαστρογράφος, ένα τρομερό κολάζ μίσους στο Κοιμητήριο της Πράγας και την πολιτική διαφθορά του 19ου αιώνα. Η βασίλισσα Λοάνα που αγάπησε απεγνωσμένα και η Μυστηριώδης Φλόγα της. Ο Κολόνα ο αποτυχημένος δημοσιογράφος και οι κατασκευασμένες ειδήσεις από το Φύλλο Μηδέν…

Χαρακτήρες που θα μας συντροφεύουν και θα μας στοιχειώνουν πολλές φορές, πάντα. Ήρωες που ταξιδεύουν στο άπειρο της σκέψης. Που μας δείχνουν πόσο ρευστή είναι η κοινωνία στο τελευταίο βιβλίο που εκδόθηκε μετά τον θάνατό του, το Pape satan aleppe και δανείζεται τον τίτλο από τη Θεία Κωμωδία του Δάντη. Μια κοινωνία της οποίας οι δομές δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως το σταθερό πλαίσιο αναφοράς για την ανθρώπινη δράση και έχουν ένα πολύ μικρό προσδόκιμο ζωής.

 Όμως σε κάθε ανάγνωση μια καινούργια αποκάλυψη. Η οξυδέρκεια και η κριτική του ματιά είναι πάντα επίκαιρη. Και όπως είχε πει ο ίδιος ο Ουμπέρτο Έκο:

«Τι όμορφο που είναι ένα βιβλίο,  που επινοήθηκε για να πιάνεται στο χέρι, ακόμη και στο κρεβάτι, ακόμη και μέσα σε μια βάρκα, ακόμη και εκεί που δεν υπάρχουν ηλεκτρικές πρίζες, ακόμη και αν έχει αποφορτιστεί κάθε μπαταρία και αντέχει τα σημάδια και τα τσαλακώματα, μπορεί να αφεθεί να πέσει καταγής ή να παρατηθεί ανοιγμένο στο στήθος ή στα γόνατα όταν μας παίρνει ο ύπνος, μπαίνει στην τσέπη, φθείρεται, καταγράφει την ένταση, την επιμονή ή τον ρυθμό των αναγνώσεών μας, μας υπενθυμίζει (αν φαίνεται πολύ καινούργιο ή άκοπο) ότι δεν το διαβάσαμε ακόμη…».