Facebooktwitter

Κάθε οργανωμένη κοινωνία, για να λειτουργήσει θεσπίζει κανόνες και νόμους , και δημιουργεί μηχανισμούς καταστολής για την επιβολή τους. Φυσικά οι κανόνες αυτοί, σε μια δημοκρατική κοινωνία, πρέπει να αντιστοιχούν στο κοινό περί δικαίου αίσθημα, το οποίο διαμορφώνεται από το επίπεδο πολιτισμού και κουλτούρας μιας συγκεκριμένης κοινωνίας σε μια δεδομένη χρονική στιγμή. Ανάλογα με τις αλλαγές που επέρχονται στην κοινωνική συνείδηση, αλλαγές που επηρεάζονται τόσο από την παιδεία όσο και από το βαθμό ευημερίας , οι κανόνες αλλάζουν. Έτσι σήμερα ο μέσος πολίτης αντιμετωπίζει με φρίκη τις δημόσιες εκτελέσεις, την φυλάκιση παιδιών, τα βασανιστήρια, πράγματα που ήταν αποδεκτά σε προηγούμενες περιόδους.

Μετά τη γαλλική επανάσταση που καθόρισε την διαμόρφωση της αστικής δημοκρατίας, οι δυτικές και κυρίως οι ευρωπαϊκές κοινωνίες, δημιούργησαν την δικαστική εξουσία ως ανεξάρτητη αρχή για την απονομή της δικαιοσύνης, δηλ της συμμόρφωσης των ατόμων με τους νόμους. Το δικαίωμα κριτικής των νόμων είναι σεβαστό, αλλά όχι η μη εφαρμογή τους, έως ότου η λαϊκή πίεση, ή η αλλαγή συσχετισμών οδηγήσει στην αλλαγή τους. Η επιβολή της συμμόρφωσης γίνεται πολλαπλώς , πρώτα από όλα με την οικειοθελή υποταγή των ατόμων, μια και οι γενικοί  κανόνες, αντιστοιχούν στο προσωπικό σύστημα αξιών των περισσοτέρων. Όμως πάντοτε συμπληρώνεται με την εφαρμογή μιας νόμιμης, δηλ κοινωνικά αποδεκτής βίας ,η μορφή της οποίας επίσης διαφοροποιείται και χρονικά αλλά και γεωγραφικά. Πχ βίαιες συλλήψεις, βασανισμός κρατουμένων, χρήση δακρυγόνων, λευκά καλιά.

Παράλληλα με την  νόμιμη βία, υπάρχουν και μορφές βίας που χωρίς να είναι θεσμοθετημένες, είναι ανεκτές αν όχι αποδεκτές από την κοινωνική πλειοψηφία. Τέτοιες μορφές είναι ή υπήρξαν ως πρόσφατα, ιδιαίτερα στη χώρα μας ,  η ενδοοικογενειακή  βία, η σωματική τιμωρία των παιδιών, η σεξουαλική παρενόχληση. Η ίδια ανοχή υπάρχει και σε παραβατικές σύμφωνα με το νόμο συμπεριφορές , που όμως έχουν δίκαια κοινωνικά αιτήματα ή άλλα ελαφρυντικά για το μέσο πολίτη. Γνωστό σε όλους παράδειγμα οι μαθητικές κυρίως αλλά και οι φοιτητικές καταλήψεις, ή η προστασία του χώρου εργασίας από απεργούς, για να μην επιτραπεί η είσοδος απεργοσπαστών.

Η τιμωρία μέσω των μηχανισμών καταστολής, απευθύνεται κυρίως  στην εξωθεσμική βία , την βία μειοψηφικών ομάδων, και γίνεται συνήθως με πλατιά κοινωνική συναίνεση πχ απέναντι σε  κοινούς εγκληματίες, και τρομοκρατικές οργανώσεις, και άλλες φορές με πολιτικές αντιπαραθέσεις, και κάποιες φορές διχασμό της κοινής γνώμης, παραδείγματα αντιεξουσιαστικές ομάδες, ακτιβιστές και διαδηλωτές ή καταληψίες.

Σε ιστορικές περιόδους έντονης καταπίεσης ή λαϊκών εξεγέρσεων, η μέση άποψη για την εξωθεσμική βία διαφοροποιείται. Έτσι γίνονται λαϊκοί ήρωες, όχι μόνο επαναστάτες από τον Κολοκοτρώνη ως τον Πάντσο Βίλλα, ή οι αντάρτες στην Κατοχή και οι αντιστασιακοί στη χούντα, αλλά και ληστές που μοιράζονται τα λάφυρα με τους φτωχούς, όπως ο γνωστός μύθος του Ρομπέν των Δασών.

Το μεγάλα θέματα σε μια λειτουργούσα  δημοκρατία, είναι πως θα ανταποκριθεί στο αίτημα των πολιτών για ασφάλεια, και προστασία της ζωής και της περιουσίας, σε μια ισορροπημένη σχέση με τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και η εναρμόνιση της εφαρμογής, αλλά και της αλλαγής  των νόμων, έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στο αίσθημα δικαίου. Επίσης το πιο σημαντικό είναι η επιλογή της πρόληψης, της εκπαίδευσης , της πειθούς και της κατά το δυνατόν άρσης των κοινωνικών αιτίων της εγκληματικότητας, έναντι της χρήσης της βίας, της καταστολής, και της αυστηρής τιμωρίας.

Δεν χρειάζεται να επιχειρηματολογήσω, πως η τιμωρία, είναι προφανώς ανάλογη αλλά δεν έχει τα ίδια στοιχεία σκληρότητας με το έγκλημα. Σήμερα κυρίως στις δυτικές κοινωνίες με υψηλό βαθμό πολιτισμού, η θανατική ποινή έχει καταργηθεί, καθώς και το ξύλο , τα βασανιστήρια, η απομόνωση στις φυλακές και μια σειρά, αυστηρής  ή ενίοτε απάνθρωπης αντιμετώπισης των εγκληματιών.

Διότι σε μια σύγχρονη δημοκρατική πολιτισμένη κοινωνία ,δεν μπορεί να ισχύει το οφθαλμόν αντί οφθαλμού, θάνατος για θάνατο, ακρωτηριασμός  για την κλοπή και λιθοβολισμός για τη μοιχεία (δυστυχώς τα παραδείγματα δεν είναι από το απώτερο παρελθόν), ούτε για τα πιο ειδεχθή εγκλήματα.

Γιαυτό και το δόγμα Νόμος και Τάξη , Τάξη και Ασφάλεια, μυρίζει ναφθαλίνη και έχει ανασυρθεί από ένα παρελθόν μάλλον σκοτεινό της πρόσφατης ελληνικής ιστορίας.

Και έχει γίνει προσωπικό μου μότο , η προμετωπίδα στην ταινία του Μιχάλκωφ (για να μην μπερδευτούν κάποιοι ήταν απέναντι στο σταλινισμό ), “Οι 12 ένορκοι”.

Το δίκιο είναι πάνω από το νόμο, και ο οίκτος πάνω από το δίκιο.

Ρία Καλφακάκου

επι κεφαλής ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΟΛΗ